با مترجمین

چگونه یک کتاب را ترجمه و آماده چاپ کنیم؟

  • سپتامبر 15, 2018
  • |
  • زمان مطالعه: 7
  • |
  • 645 بازدید

کتاب‌های ارزشمند زیادی در سراسر دنیا توسط نویسندگان بزرگ تالیف می‌شوند. خوشبختانه با ظهور صنعت ترجمه کتب به عنوان واسطه‌ای بین نویسنده و دیگر مردم جهان، این کتاب‌ها به زبان‌های مختلفی بازگردانی شده‌اند. این امر باعث شده که این کتاب‌های ارزشمند در اختیار کسانی که زبانی غیر از زبان اصلی کتاب دارند نیز قرار بگیرند. کتاب‌هایی که شهرت جهانی یافته‌اند و مردم زیادی در سراسر دنیا شخصیت‌های این داستان‌ها را به خاطر دارند. شخصیت‌های داستانی مشهوری همچون هایدی، پینوکیو، آن شرلی و … را کمتر کسیست که نشناسد. اما ترجمه کتاب چه مراحلی دارد؟ آیا هر کسی می‌تواند برای ترجمه یک کتاب خارجی اقدام کند؟ مقاله امروز وبلاگ ترنسیس دربارۀ همین موضوع است.

گام‌های اصلی در ترجمه یک کتاب کدامند؟ مراحل ترجمه یک کتاب چیست؟ پروسه چاپ کتاب قبل از هر کار دیگری تحت تاثیر نثر ترجمه‌ای است که آن را روایت می‌کند، به همین خاطر باید قبل از آنکه به موانع آن برخورد کنیم این پروسه را دقیق بررسی کنیم.

ترجمه کتاب

انتخاب کتاب برای ترجمه: گام اول چیست؟

پیش از هر چیز باید کتاب مناسبی انتخاب کنیم. در ابتدا سعی کنید حوزۀ مورد نظر خود را مشخص کنید. آیا می خواهید در حوزۀ کودک، روانشناسی و یا آموزشی کتابی را ترجمه کنید؟

پس از آنکه حوزۀ مورد نظر خود را انتخاب کردید نوبت به انتخاب کتاب می‌رسد. می‌توانید با جستجو در گوگل یا سایت‌هایی مانند: آمازون، تازه‌ترین کتاب‌های منتشرشدۀ خارجی را بیابید.

با یک سرچ ساده در گوگل گزینه‌های زیادی در نتیجه‌ی جستجوی خود مشاهده می‌کنید. همچنین می توانید جستجوی خود را محدودتر کنید. مثلا: موضوع بهداشت برای کودکان، سلامتی، عادات غذایی و … را جستجو کنید. شاید انتخاب کتاب مناسب در این مرحله کار خیلی راحتی نباشد زیرا گزینه‌های بسیار زیادی در مقابل شما قرار می‌گیرند که انتخاب را مشکل‌تر می‌کنند. اما با محدودترکردن حوزۀ مورد نظر خودتان می‌توانید گزینه‌ها را کمتر کنید. با هر جستجو معمولا مشخصات کامل کتاب از جمله ناشر، خلاصۀ داستان، و… توضیح داده شده است. هنگامی که کتاب موردنظر خود را برای ترجمه انتخاب کردید نوبت به مرحلۀ دوم می‌رسد.

ترجمه کتاب

گام دوم: آیا این اثر را ناشر بزرگی ترجمه کرده یا نه؟

برای اینکه مطمئن شوید کتاب مورد نظر شما قبلا توسط مترجم دیگری ترجمه نشده، یک راه ساده استفاده از سایت سازمان اسناد و کتابخانه ملی است (www.nlai.ir). می توانید عنوان اصلی کتاب یا نام نویسنده را در آنجا جستجو کنید؛ البته می توانید عنوان ترجمه‌شده را هم جستجو کنید ولی ممکن است مترجم دیگری آن کتاب را با عنوان دیگری ترجمه کرده باشد.

آیا برای ترجمه کتاب باید اجازه بگیریم؟

این سوالی است که همیشه پرسیده می‌شود و جواب آن یک بلۀ قاطعانه است.

درست است که در ایران خبری از قانون کپی‌رایت به شکل جدی نیست و خیلی از افراد خود را موظف به رعایت آن نمی‌کند و مقرراتی هم برای مجازات افراد خاطی به شکل جدی وجود ندارد اما این کار واقعا از اخلاق به دور است و اصلا توصیه نمی‌شود که بدون اجازه شروع به ترجمۀ یک کتاب کنید!

اجازه برای ترجمه و چاپ کتاب

قبل از شروع ترجمه، نه تنها باید از نویسندۀ کتاب بلکه باید از ناشر خارجی آن هم کسب تکلیف کنید. این کار خیلی مشکلی نیست. هنگامی که نام کتاب را در اینترنت جستجو می‌کنید، مشخصات کامل کتاب از جمله نام ناشر و نویسندۀ آن بیان می‌شود، حتی می‌توانید به صفحۀ انتشارات مراجعه کرده و در آنجا آدرس ایمیل ناشر را پیدا کنید و برای آن‌ها ایمیل بفرستید. اگر قصد دارید از همان تصویرهای اصلی کتاب برای نسخۀ خود استفاده کنید حتما این موضوع را به ناشر اطلاع دهید؛ آن‌ها شرایط خود برای ترجمه آن اثر را توضیح خواهند داد.

قصد ما این نیست که شما را نصیحت کنیم اما همانطور که احتمالا شما دوست ندارید کسی از زحماتتان سوءاستفاده کند، این حق را به صاحب اثر هم بدهید!

پیدا کردن ناشری که مسئولیت چاپ را به عهده بگیرد!

پس از کسب اجازه از ناشر خارجی، می‌توانید ترجمه اثر مورد نظر را آغاز کنید. پس از ترجمۀ کتاب شاید مهم‌ترین و البته مشکل‌ترین بخش، یافتن ناشری است که حاضر شود چاپ کتاب را به عهده بگیرد. ممکن است در ابتدا و پس از مراجعه به چندین ناشر، همۀ آن‌ها پاسخ منفی به درخواست شما بدهند؛ اما هیچ‌گاه مأیوس نشوید. بهتر است حداقل یک سوم متن ترجمه شدۀ کتاب را در اختیار ناشر قرار دهید.

یافتن ناشر برای چاپ کتاب

سعی کنید دلایل قانع‌کننده‌ای برای ناشر شرح دهید که او را متقاعد کند چاپ کتاب شما را به عهده بگیرد. مطمئن باشید در صورتی که مراحل قبلی را به خوبی انجام داده باشید، خصوصاً در صورت انتخاب مناسب کتاب، این مرحله را نیز به راحتی پشت سر می‌گذارید.

فایل نهایی ترجمه را ارسال کنید

حالا وقت آن است که نتیجه کار خود را ارسال کنید؛ فایل کتاب ترجمه شده را آماده کنید و بفرستید. دقت کنید که هر چه متن شما ایرادات نگارشی، تایپی و ترجمه‌ای کمتری داشته باشد، سرعت طی‌کردن مراحل بیشتر می‌شود.

اگر بازخوانی متون خود را با کمی فاصله شروع کنید بهتر است؛ هر چه چشم شما بیشتر به متن عادت کرده باشد، اشتباهات را کمتر می‌بینید! حتی می‌توانید از فردی که به موضوع مسلط است و علم آن را دارد، بخواهید متن شما را بخواند.

مجوزهای لازم برای چاپ و ترجمه یک کتاب

بعد از بررسی تمام موارد و ویرایش کامل متن، وقت آن است که برای دریافت مجوز کتاب اقدام کنید. این کار را معمولا انشارات به عهده می‌گیرد اما بد نیست شما هم مراحل دریافت مجوز کتاب را بدانید.

علاوه بر اخذ مجوز از اداره فرهنگ و ارشاد باید مجوزهای فیپا و شابک را هم برای ترجمه، چاپ و انتشار کتاب داشته باشید. در ادامه به شما می‌گوییم چگونه مجوز چاپ کتاب بگیریم.

اخذ شابک

شابک سیستمی برای شماره‌گذاری کتاب است و به صورت بین‌المللی این شماره‌گذاری انجام می‌شود. شماره شابک شامل 13 رقم است که در گروه‌های مختلف قرار می‌گیرد. این تقسیم‌بندی به دلیل معنی متفاوت شماره‌ها انجام شده است. شماره شابک مانند سند مالکیت عمل کرده و به صورت قانونی قابل پیگیری است.

معمولا انتشارات یک سری از این شماره شابک را از خانۀ کتاب دریافت کرده و به کتاب‌های آمادۀ چاپ اختصاص می‌دهد.

اخد فیپا

فیپا یا فهرست‌نویسی پیش از چاپ، در واقع نوشتن یک فهرست توصیفی برای کتاب است که پیش از انتشار باید انجام شود. این فهرست در صفحۀ شناسنامه یا صفحۀ حقوقی کتاب ثبت می‌شود. در واقع فیپا برای تهیه اطلاعاتی کامل برای شناسایی یک کتاب بر اساس استانداردهای بین‌المللی است.

شابک فیپا برای چاپ کتاب

برای دریافت آن باید فایل نهایی کتاب را به همراه کپی شناسنامه یا کارت ملی مترجم و مشخصات کتاب که شامل تعداد صفحات و کد شابک می‌شود، به سازمان اسناد و کتابخانه ملی فرستاد. دقت کنید که این پروسه ممکن است چند روز طول بکشد.

با طی این دو مرحله مشخصات کتاب شما به صورت رسمی ثبت شده و کسی نمی‌تواند از آن سوءاستفاده کند. این اطلاعات در سایت کتابخانه ملی در دسترس همه است.

مجوز فرهنگ و ارشاد

قدم آخر برای تکمیل مجوزهای شما برای انتشار، دریافت مجوز فرهنگ و ارشاد است. در این مرحله باید سه نسخه از کتابی که طراحی جلد آن هم تکمیل شده است برای اداره فرهنگ و ارشاد فرستاده شود.

اینجاست که کتاب را با شناسنامه مطابقت می‌دهند و متن را از جهات مختلف بررسی می‌کنند؛ در صورتی که متن کتاب از لحاظ اخلاقی، مذهبی، سیاسی و دیگر جوانب مشکلی نداشته باشد، مجوز شما صادر شده و می‌توانید در تیراژ بالا آن را چاپ کنید. این پروسه ممکن است 10 روز تا 4 ماه طول بکشد و به نوع کتاب شما بستگی دارد. دقت کنید که برای دریافت مجوز فرهنگ و ارشاد باید هزینه‌ای که از پیش و سالانه تصویب می‌شود را نیز پرداخت کنید.

ترجمه و چاپ یک کتاب چقدر هزینه دارد؟

اگر به دنبال پاسخ این سوال هستید که هزینه ترجمه یک کتاب چقدر می‌شود، دو حالت وجود دارد: یا یک مترجم هستید و می‌خواهید یک کتاب را ترجمه و چاپ کنید و یا به دنبال سفارش کتاب به یک مترجم هستید.

مترجمینی که می‌خواهند یک کتاب ترجمه و چاپ کنند باید با ناشر قراردادی که همه چیز در آن به صورت شفاف ثبت شده است، امضا کنند. مترجم می‌تواند تمام هزینۀ کار را خودش پرداخت کند و بعد از انتشار از فروش آن سود ببرد؛ در حالت دوم تمام هزینۀ چاپ بر عهده ناشر بوده و پس از نشر هم سودی به مترجم تعلق نمی‌گیرد.

اگر کسی قصد سفارش یک کتاب برای ترجمه داشته باشد وضعیت کمی فرق می‌کند. هزینه ترجمه کتاب با توجه به موضوع متن آن، سطح کیفیت موردنظر فرد و زبان مبدا و مقصد متفاوت است. برای آشنایی بیشتر با قیمت‌های ترجمه می‌توانید به صفحۀ لیست قیمت ترجمه در ترنسیس رجوع کنید.

از دیگر عوامل مؤثر در قیمت چاپ یک کتاب موارد زیر است:

  • جنس کاغذ
  • قطع کتاب
  • تعداد تیراژ
  • طراحی جلد
  • مجوزهای کتاب
  • دستمزد انتشارات: مانند هزینۀ ویراستاری و …

نکاتی مفید در این باب

دقت کنید که لحن ترجمه را برای مخاطب در نظر بگیرید. خود را جای مخاطبی فرض کنید که قرار است کتاب شما را بخواند. علاوه بر این، باید فرهنگ جامعه‌ی مبدأ را نیز در نظر داشته باشید. گاهی برخی کلمات یا عبارت‌ها در زبان مقصد وجود دارند که برای مخاطبان کتاب ملموس و قابل درک نیستند. سعی کنید بهترین معادل‌ها را بر اساس معیارهای فرهنگی جایگزین کنید.

نکاتی در خصوص ترجمه یک کتاب

اگر کتاب کودک ترجمه می‌کنید، لحن کودکانه را در تمام متن رعایت کنید. واضح است که عبارت‌های یک کتاب علمی،  یک رمان یا یک داستانی خیالی باهم متفاوت هستند. حتما نام تصویرگر اصلی کتاب را (در صورتی که از تصاویر اصلی استفاده می کنید) در کنار نام نویسنده، روی جلد کتاب بنویسید.

گاهی اوقات قراردادن معادل‌هایی برای واژه‌های زبان مقصد، باعث می‌شود که نتوانید موضوع اصلی را به خوبی بیان کنید. سعی کنید از متن اصلی فاصله نگیرید و اصل امانت‌داری را در ترجمه رعایت کنید. گاهی معادل‌سازی بیش از اندازه، باعث می‌شود به حدی از متن اصلی فاصله بگیرید که موضوع به کلی تغییر کند.

ترجمه کتاب در ترنسیس

یکی از نقاط قوت ترنسیس در اختیار داشتن بهترین مترجم‌ها در تمامی زمینه‌ها است که قادر به ترجمه انواع کتاب‌ها هستند. ما تاکنون کتاب‌های زیادی ترجمه کرده‌ایم و شما می‌توانید با خیال راحت سفارش ترجمه کتاب خود را به ترنسیس بسپارید.

به مطالب ما علاقه مند شدید؟

در خبرنامه ترنسیس عضو شوید تا شما را از آخرین اخبار و مقالات خود باخبر کنیم

20 دیدگاه [ در این بحث شرکت کنید ]
  1. MN BND گفت:

    سلام…ممنون از مقاله بسیار مفیدشما..فقط سوالی که پیش میاد این است که فایل کامل و پی دی اف کتاب ها از کجا قابل دانلود است؟

    1. علیرضا محقق گفت:

      چالش بزرگی ست! من پس از روزها تحقیق در نهایت از یکی از دوستانم در کشور دیگری درخواست کردم که برایم از سایت آمازون خریداری کرده و بفرستد!

  2. رضا گفت:

    سلام من دنبال ترجمه یه کتاب افتادم ، اما انتشارات اصلی کتاب به خاطر تحریم حق ترجمه رو به من نداد ، آیا می تونم این کتاب رو ترجمه کنم؟
    * این کتاب منبعی کاملا تخصصی ، بروز و جامع می باشد.

  3. جواد همتی گفت:

    فقط خواستم بدونم من پی دی اف کتاب را دارم شرایط ترجمه و ثبتش چیه؟

    1. فرشید نظامی گفت:

      سلام وقت بخیر
      در صفحه https://transis.me امکان ثبت سفارش ترجمه رو دارید. امکان ترجمۀ PDF هم وجود داره.
      موفق باشید.

  4. صدف گفت:

    ابزار کمک ترجمه چیزی رو میشناسید مثل کت تول

    1. فرشید نظامی گفت:

      سلام وقت بخیر.
      اگر نیاز به ابزار مدیریت ترجمه دارید، SDL یکی از بهترین گزینه‌ها می‌تونه باشه.
      اگر منظورتون از ابزار، مورد دیگری هست، بگید تا بیشتر راهنماییتون کنم.
      موفق باشید.

  5. الهام گفت:

    قصد. دارم کتابی ترجمه کنم آیا. نرم افزاری هست که متن ترجمه سده را به زبان ساده تر ترجمه کند

  6. Samira poori گفت:

    سلام وقتتون بخیر من هم میخوام کتاب ترجمه کنم برای کودکان ولی نمیدونم از چه کتابی یا پی دی افی شروع کنم ممنون میشم راهنمییم کنید

  7. فرهنگ گفت:

    سلام خسته نباشید
    ببخشید مترجمه کتاب بودن رده ی سنی میخواد ؟

    1. فرشید نظامی گفت:

      سلام و عرض ادب
      خیر.

    2. ترانه گفت:

      ولی سواد بالا میخواد و نباید ه زائد بذارید. مثلا مترجمه درست نیست مترجم درسته!!

  8. اریان گفت:

    سلام خسته نباشین.توی پرانتز ها رو هم باید ترجمه کنیم؟مثلا جاهایی که اسم یک شخص یا نویسنده میاد مثل این جمله:
    (to become controlling shareholders (Shan, 2013
    اینو ترجمه کنم (شان،2013)یا عینا مثل خودش انگلیسیشو بزارم؟خواهش میکنم سریع تر جواب بدین ممنون.

  9. بایک گفت:

    کسی میدونه آیا میشه کتب آموزشی زبان رو هم ترجمه کنیم
    مثل کاری که بر روی کتاب 504 صورت گرفت

  10. Midnightstar گفت:

    سلام
    من میخوام ترجمه کنم ولی قصدم چاپ و فروش نیست
    فقط قراره یه جا آپش کنم
    بازم نیاز به اجازه از ناشر خارجی هست؟

    1. فرشید نظامی گفت:

      سلام و عرض ادب
      بله.

      1. Narges گفت:

        کشور ایران جزو کنوانسیون برن نیست و قانون کپی رایت شامل مترجمان ایرانی نمیشه

  11. ت ح گفت:

    ببخشید من اگه بخوام یه کتاب فارسی رو به انگلیسی ترجمه کنم ایا بدون اجازه از ناشر اجازه دارم؟!می خوام قسمتی از شاهنامه رو ترجمه کنم.

    1. فرشید نظامی گفت:

      سلام و عرض ادب
      در مورد بحث کلی اجازه از ناشر، حتما باید این کار انجام بشه.
      در مورد شاهنامه و حقوق مادی و معنوی مربوط بهش، متاسفانه اطلاعی ندارم.

  12. مرتضی گفت:

    درود بر شما، حال حتما باید از ناشر اصلی کتاب که فردی خارجی است اجازه بگیریم؟ نمیشه بدون اجازه و با ذکر منبع نام ناشر در جلد کتاب این کار رو کرد؟